فتح خون‌

q سيد مرتضي آويني‌

در ميان كتابهاي بسياري كه دربارة واقعة عظيم كربلا نگاشته‌شده‌اند، اندك هستند كتابهايي كه نويسندگانشان كوشيده‌اند علاوه بر ابراز شيفتگي و بيان عظمت واقعه و مظلوميت سيدالشهدا و يارانش‌، نقبي به حقيقت ماجرا بزنند و در حد توان خود، پرده از راز بزرگ كربلا بردارند. «فتح خون‌» سيد مرتضي آويني از اين معدود كتابهاست‌.

متن كتاب‌، از دو پارة كلي تشكيل شده است‌. پارة اول كه متن اصلي كتاب است‌، به شرح و بيان وقايع و توصيف ماجراهاي پيش‌آمده از رجب سال 60 تا محرم سال 61 هجري مي‌پردازد; و پارة دوم كه از زبان «راوي‌» روايت مي‌شود، تحليل و رازگشايي همان وقايع و ماجراهاست و در واقع بخش برجستة كتاب نيز همين است‌.

راوي در «فتح خون‌» از موضع يك انسان عارف سخن مي‌گويد كه زمين را آينة آسمان مي‌بيند و به ظواهر كفايت نمي‌كند و مي‌كوشد در مخاطبه با انسان امروز، او را از پوستة واقعة عاشورا فراتر برد و چشم باطنش را باز كند، تا بتواند عمق واقعه را دريابد.

يكي از مفاهيم مورد توجه نويسنده در اين كتاب‌، فرازماني و فرامكاني بودن عاشورا و كربلاست‌. آويني از «اصحاب آخرالزماني امام عشق‌» سخن مي‌گويد و از اين كه هر انساني كربلايي دارد و عاشورايي‌. او واقعة عاشورا را نه فقط به مثابه يك اتفاق تاريخي‌، كه به عنوان يك حقيقت كلي مي‌بيند كه مي‌تواند براي هر انسان و در هر زمان و مكان تكرار شود.

عشق نيز از مفاهيم محوري «فتح خون‌» است‌. آويني به تأسي از عرفاي بزرگ‌، عشق را مدار و محور هستي مي‌داند و امام را تجلي تام و تمام اين عشق‌، عشقي كه عقل نيز «اگر پيوند خويش را با چشمة خورشيد نبرد» آن را تصديق مي‌كند. در حقيقت الگوي شهيد آويني براي تفسير و تحليل واقعة عاشورا، همين عشق آسماني است‌.

شهيد آويني بخش اعظم «فتح خون‌» را در محرم سال 1366 به رشتة تحرير درآورد و در سالهاي بعد، آن را ويرايش و تكميل كرد. اما فصل دهم كتاب كه بايد به وقايع ظهر عاشورا مي‌پرداخت‌، ناتمام مانده‌است‌. گويي آويني اين فصل را در عمل و با شهادت خويش به پايان رسانده‌است‌.

فتح خون‌، در ده فصل روايت مي‌شود: آغاز هجرت عظيم‌، كوفه‌، مناظرة عقل و عشق‌، قافلة عشق در سفر تاريخ‌، كربلا، ناشئة‌الليل‌، فصل تمييز خبيث از طيّب (اتمام حجت‌)، غربال دهر، سيارة رنج و تماشاگه راز.